Mindfulness có phải chỉ dành cho người căng thẳng, trầm cảm?

Nhiều người biết đến mindfulness qua những nội dung liên quan đến căng thẳng, lo âu hoặc trầm cảm. Điều này dễ tạo ra suy nghĩ rằng chỉ những người đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần mới cần học mindfulness.

Trên thực tế, các chương trình mindfulness rất đa dạng và được thiết kế cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Việc thực hành mindfulness có thể được xem như một hình thức chăm sóc tâm trí, tương tự như cách chúng ta chăm sóc cơ thể bằng chế độ dinh dưỡng phù hợp, vận động và nghỉ ngơi.

Vậy mindfulness dành cho ai và làm thế nào để lựa chọn chương trình phù hợp?

Vì sao mindfulness thường được nhắc đến cùng căng thẳng?

Trong đời sống hiện đại, chúng ta thường phải xử lý đồng thời nhiều trách nhiệm liên quan đến công việc, gia đình và các mối quan hệ. Điện thoại, mạng xã hội cùng lượng thông tin lớn mỗi ngày cũng khiến tâm trí liên tục bị phân tán.

Khi gặp áp lực, chúng ta có thể bị cuốn vào:

• Những suy nghĩ về điều đã xảy ra trong quá khứ.
• Sự lo lắng đối với những việc chưa diễn ra.
• Thói quen phản ứng nhanh khi gặp tình huống khó khăn.
• Cảm giác căng cứng, mệt mỏi hoặc bất an trên cơ thể.
• Việc liên tục làm và lập kế hoạch mà thiếu những khoảng nghỉ cần thiết.

Thực hành mindfulness giúp người học nhận biết rõ hơn những gì đang diễn ra trên cơ thể và trong tâm trí. Thay vì lập tức chống lại hoặc bị cuốn theo một trải nghiệm, chúng ta học cách quan sát nó với thái độ cởi mở và không vội phán xét.

Nhờ đó, người thực hành có thể tạo ra một khoảng dừng để nhìn nhận tình huống rõ ràng hơn và lựa chọn cách hồi đáp phù hợp.

Mindfulness có phải chỉ dành cho người đang gặp khó khăn?

Mindfulness không chỉ dành cho người đang căng thẳng hoặc gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần.

Mỗi người tìm đến mindfulness vì một lý do khác nhau. Có người muốn hiểu bản thân sâu sắc hơn; có người mong muốn xây dựng mối quan hệ lành mạnh; người khác lại muốn rèn luyện khả năng tập trung và hiện diện trọn vẹn trong cuộc sống.

Bạn có thể tìm hiểu mindfulness khi mong muốn:

• Nhận biết rõ hơn cảm xúc và trạng thái cơ thể.
• Giảm bớt phản ứng tự động trong những tình huống khó.
• Xây dựng mối quan hệ thân thiện hơn với chính mình.
• Cải thiện chất lượng giao tiếp với người xung quanh.
• Có mặt trọn vẹn hơn trong công việc và đời sống.
• Nuôi dưỡng sự tử tế, kiên nhẫn và lòng trắc ẩn.
• Chăm sóc sức khỏe và cảm giác hạnh phúc nói chung.

Mindfulness không đòi hỏi bạn phải đang có một vấn đề cụ thể. Việc học có thể bắt đầu đơn giản từ mong muốn kết nối với bản thân và cuộc sống một cách sâu sắc, nhẹ nhàng hơn.

Mindfulness giống như một hình thức chăm sóc tâm trí

Chúng ta thường quan tâm đến sức khỏe thể chất bằng cách ăn uống lành mạnh, tập thể dục hoặc khám sức khỏe định kỳ. Tuy nhiên, việc chăm sóc tâm trí đôi khi chưa được chú ý đúng mức.

Thực hành mindfulness có thể được xem như một hình thức rèn luyện cho tâm trí. Trong quá trình này, người học dần phát triển khả năng:

• Nhận biết khi sự chú ý bị phân tán.
• Quan sát suy nghĩ mà không nhất thiết tin hoặc làm theo mọi suy nghĩ.
• Cảm nhận những tín hiệu xuất hiện trên cơ thể.
• Nhận diện cảm xúc trước khi phản ứng.
• Đưa sự chú ý trở lại trải nghiệm hiện tại.

Những kỹ năng này không hình thành ngay sau một vài buổi thực hành. Chúng được nuôi dưỡng dần thông qua việc học tập có hệ thống và duy trì thực hành đều đặn.

Các chương trình mindfulness có giống nhau không?

Hiện nay có nhiều chương trình mindfulness dựa trên khoa học thực chứng. Mặc dù có chung nền tảng, mỗi chương trình được thiết kế với mục tiêu và nhóm người học khác nhau.

Một số chương trình tiêu biểu gồm:

MBSR – Giảm Căng thẳng dựa trên Mindfulness

MBSR là viết tắt của Mindfulness-Based Stress Reduction. Chương trình được Giáo sư Jon Kabat-Zinn cùng các cộng sự triển khai lần đầu vào năm 1979 tại Trường Y Đại học Massachusetts, Hoa Kỳ.

Đây là một trong những chương trình nền tảng, góp phần thúc đẩy quá trình nghiên cứu và ứng dụng mindfulness trong khoa học sức khỏe.

MBCT – Liệu pháp Nhận thức dựa trên Mindfulness

MBCT là viết tắt của Mindfulness-Based Cognitive Therapy. Chương trình kết hợp các thực hành mindfulness với những yếu tố của liệu pháp nhận thức.

MBCT được thiết kế cho một mục tiêu chuyên biệt và cần được hướng dẫn bởi người có năng lực chuyên môn phù hợp.

Mindfulness for Life

Mindfulness for Life là chương trình do các chuyên gia thuộc Oxford Mindfulness Foundation phát triển. Chương trình hướng đến việc đưa các kỹ năng mindfulness vào đời sống, qua đó hỗ trợ người học nuôi dưỡng cảm giác hạnh phúc và sự trọn vẹn.

Ngoài ra, còn có những chương trình dành cho cha mẹ, trẻ em, học sinh, quá trình sinh nở và nuôi dạy con, giao tiếp tỉnh thức hoặc những nhóm có nhu cầu chuyên biệt.

Vì vậy, người học không nên lựa chọn chương trình chỉ dựa trên tên gọi hoặc xu hướng phổ biến.

Mindfulness có thay thế việc điều trị không?

Mindfulness không nên được xem là phương pháp thay thế hoàn toàn cho việc khám, tư vấn hoặc điều trị chuyên môn.

Nếu đang có vấn đề về sức khỏe thể chất hoặc tinh thần, người học cần trao đổi với bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc nhân viên y tế có chuyên môn. Giáo viên mindfulness cũng cần được biết về những yếu tố sức khỏe có liên quan để tư vấn chương trình và thời điểm tham gia phù hợp.

Đặc biệt, một chương trình mindfulness phục vụ đời sống thường nhật không đồng nghĩa với một chương trình được thiết kế cho bối cảnh chăm sóc sức khỏe.

Việc phân biệt rõ mục tiêu của từng chương trình giúp bảo đảm trải nghiệm học tập phù hợp và an toàn hơn.

Ai cần thận trọng trước khi tham gia?

Trong các bài tập mindfulness, người học sẽ chú ý tới cảm giác cơ thể, suy nghĩ và cảm xúc. Quá trình này đôi khi có thể làm chúng ta nhận biết rõ hơn những trải nghiệm khó chịu vốn đã tồn tại.

Vì vậy, bạn nên trao đổi kỹ với giáo viên trước khi tham gia nếu:

• Đang điều trị một vấn đề sức khỏe thể chất hoặc tinh thần.
• Gần đây trải qua biến cố lớn hoặc sang chấn.
• Thường xuyên xuất hiện cảm xúc quá mạnh và khó kiểm soát.
• Cảm thấy không thoải mái khi quan sát cơ thể hoặc nội tâm.
• Chưa chắc chương trình có phù hợp với tình trạng hiện tại hay không.

Sự thận trọng không có nghĩa là một người chắc chắn không thể học mindfulness. Mục đích của bước tư vấn là giúp xác định chương trình, hình thức học và thời điểm thích hợp.

Làm thế nào để biết mindfulness có phù hợp với mình?

Người mới có thể tìm hiểu theo hai bước:

Bước 1: Trải nghiệm một buổi thực hành có hướng dẫn

Bạn có thể tham dự workshop hoặc buổi giới thiệu về mindfulness. Đây là cơ hội để trải nghiệm một số bài tập ngắn và tìm hiểu phương pháp học tập.

Sau buổi trải nghiệm, hãy quan sát cảm nhận của mình thay vì vội kết luận rằng bản thân thực hành tốt hay không tốt.

Bước 2: Trao đổi với giáo viên mindfulness

Trước khi tham gia một chương trình dài hạn, người học nên được tư vấn bởi giáo viên phụ trách chương trình.

Giáo viên có thể hỗ trợ bạn:

• Làm rõ mong muốn và mục tiêu học tập.
• Tìm hiểu tình trạng sức khỏe có liên quan.
• Giới thiệu chương trình phù hợp.
• Xác định thời điểm nên bắt đầu.
• Giải đáp thắc mắc về thời lượng và phương pháp thực hành.

Bước trao đổi ban đầu đặc biệt quan trọng vì không có một chương trình duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.

Cần lưu ý gì khi lựa chọn giáo viên mindfulness?

Để giảng dạy một chương trình mindfulness dựa trên khoa học, giáo viên cần trải qua lộ trình đào tạo dành riêng cho chương trình đó.

Khi tìm hiểu giáo viên, bạn có thể quan tâm đến:

• Chương trình đào tạo giáo viên đã hoàn thành.
• Tổ chức thực hiện hoặc công nhận chương trình đào tạo.
• Kinh nghiệm thực hành và giảng dạy.
• Việc tham gia giám sát chuyên môn.
• Hoạt động phát triển chuyên môn liên tục.
• Quy trình tư vấn và hỗ trợ học viên.

Giáo viên được đào tạo bài bản không chỉ truyền đạt lý thuyết mà còn hướng dẫn người học dựa trên kinh nghiệm thực hành, tiêu chuẩn chuyên môn và phạm vi năng lực của mình.

Kết luận

Mindfulness không chỉ dành cho người đang căng thẳng, trầm cảm hoặc gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần. Đây còn có thể là một phương pháp chăm sóc tâm trí, giúp chúng ta nhận biết bản thân rõ hơn và hiện diện trọn vẹn hơn trong đời sống thường nhật.

Tuy nhiên, mỗi chương trình mindfulness được xây dựng cho một mục tiêu và nhóm người học riêng. Trước khi đăng ký, bạn nên trải nghiệm một buổi giới thiệu và trao đổi với giáo viên được đào tạo chính quy để lựa chọn chương trình phù hợp.